2025-ci il üzrə buraxılış imtahanlarının nəticələri məktəblərdə xarici dillərin tədrisi ilə bağlı ciddi problemlərin olduğunu ortaya qoyub.
Modern.az-ın məlumatına görə, bu barədə DİM-in “Abituriyent” jurnalında dərc olunan elmi-statistik materiallarda bildirilib.
Təhlillərə əsasən, məktəblərin 76,01 faizində ingilis dili üzrə orta nəticə 30-70 bal arasında olub. Məktəblərin 21,64 faizində orta bal 30-dan aşağı, cəmi 2,36 faizində isə 70 baldan yuxarı qeydə alınıb. Bu isə o deməkdir ki, ölkə üzrə yalnız 51 məktəbdə ingilis dili üzrə yüksək nəticə əldə olunub.
Həmin məktəblərin 32-si Bakıda yerləşir. Qalanları isə əsasən Sumqayıt, Naxçıvan, Şirvan, Zaqatala, Şəki və bir neçə digər rayonun payına düşür.
DİM-in təhlili göstərir ki, vəziyyət digər xarici dillər üzrə də ürəkaçan deyil. Rus dili tədris olunan məktəblərin cəmi 1,54 faizində orta nəticə 70 baldan yuxarı olub. Alman dili tədris edilən 40 məktəbdən yalnız birində orta bal 70-i keçib. Fransız dili üzrə isə məktəblərin böyük əksəriyyətində nəticələr 30 baldan aşağı və ya orta səviyyədə qalıb.
Xarici dillər üzrə nəticələrin aşağı olmasının əsas səbəbləri nələrdir? Məktəblərdə xarici dil müəllimlərinin peşəkarlıq səviyyəsi bu nəticələrə nə dərəcədə təsir edir? Məktəblərdə xarici dillərin tədrisini gücləndirmək üçün hansı islahatlara ehtiyac var?
Mövzu ilə bağlı təhsil mütəxəssisi Elçin Əfəndi Musavat.com-a danışıb:
“Ölkəmizin təhsil müəssisələrində xarici dillərin tədrisinə demək olar ki, ibtidai sinifdən – birinci sinifdən başlanılır və bu proses 11-ci sinfə qədər davam edir. Şagirdlər təxminən 11 il ərzində xarici dil təhsili alırlar. Tədris proqramında əsas xarici dil və əlavə, alternativ xarici dil nəzərdə tutulur. Məsələn, bəzi məktəblərdə əsas xarici dil ingilis dili, ikinci xarici dil isə rus dili olur. Digər təhsil müəssisələrində əsas dil kimi ingilis dili tədris olunduğu halda, ikinci xarici dil alman dili seçilir və ya əsas dil fransız dili, əlavə dil isə rus dili olur. Yəni məktəblərdə xarici dillərin tədrisi bu prinsip əsasında təşkil edilir. Lakin burada əsas problem ondan ibarətdir ki, şagirdlər 11 il ərzində xarici dili öyrənsələr də, arzuolunan nəticələri əldə etməkdə müəyyən çətinliklərlə üzləşirlər”.
Elçin Əfəndi hesab edir ki, bu vəziyyət ilk növbədə tədris prosesində mövcud olan problemlərdən qaynaqlanır:
“Burada həm təhsilverənlərin peşəkar hazırlığı ilə bağlı məsələlər, həm də dərs vəsaitlərinin keyfiyyəti, tədris proqramlarının mürəkkəbliyi və bəzi hallarda yaş səviyyəsinə uyğun qurulmaması öz təsirini göstərir. Məsələn, uşaq rus dilini öyrənməyə başlayırsa, təsəvvür edin ki, ona bəzən əlifba tam mənimsədilmədən birbaşa sözlər və ifadələr öyrədilməyə çalışılır. Halbuki, hər hansı bir dili öyrənməyin ən fundamental mərhələsi həmin dilin əlifbasını mənimsəməkdir. Uşaq əvvəlcə hərfləri tanımalı, onları oxumağı və yazmağı bacarmalıdır ki, sonrakı mərhələdə sözləri və mətnləri rahat şəkildə qavraya bilsin. Bu baxımdan müəyyən ziddiyyətli məqamlar mövcuddur. Eyni vəziyyəti müəyyən mənada ingilis dili tədrisində də müşahidə etmək mümkündür. Düzdür, ingilis dilində əlifba ilkin mərhələdə tədris olunur. Lakin ibtidai təhsil pilləsində daha çox sözlərin əzbərlədilməsi və müəyyən ifadələrin öyrədilməsi istiqamətində iş aparılır. Nəticədə isə bir çox hallarda şagirdlər məktəbdə aldıqları biliklərlə kifayətlənə bilmirlər və dillərini inkişaf etdirmək üçün əlavə hazırlığa ehtiyac duyurlar. Valideynlər onları repetitor yanına göndərməyə məcbur qalırlar ki, məktəbdə əldə edə bilmədikləri dil bacarıqlarını orada inkişaf etdirsinlər. Təəssüf ki, təkcə məktəb təhsili ilə əldə olunan nəticələr əksər hallarda ürəkaçan olmur”.
Mütəxəssis qeyd edib ki, bölgələrdə xarici dillərin tədrisi ilə bağlı ciddi problemlər mövcuddur:
“Xüsusilə bəzi rayon və kənd məktəblərində həm kadr çatışmazlığı, həm də tədrisin keyfiyyəti baxımından müəyyən çətinliklər özünü göstərir. Bu səbəbdən hesab edirəm ki, növbəti mərhələdə xarici dillərin tədrisi ilə bağlı daha təsirli və alternativ mexanizmlərin tətbiqi zəruridir. Hazırda sertifikasiya prosesi həyata keçirilir və məqsəd yüksək nəticə göstərən, peşəkar pedaqoji heyətin formalaşdırılmasıdır. Bu, əlbəttə ki, vacib addımdır. Lakin düşünürəm ki, gələcəkdə məhz xarici dillərin tədrisi istiqamətində ayrıca qiymətləndirmə və monitorinq mexanizmlərinin tətbiqinə ehtiyac yaranacaq. Burada söhbət yalnız müəllimlərin bilik səviyyəsinin yoxlanılmasından deyil, ümumilikdə tədris prosesinin necə təşkil olunmasının qiymətləndirilməsindən gedir. Müəllimlər dərsləri proqramın tələblərinə uyğun şəkildə keçirirlərmi? Tədris metodları nə dərəcədə effektivdir? Şagirdlərə verilən biliklər onların yaş və inkişaf səviyyəsinə uyğundurmu? Bu kimi məsələlər mütəmadi şəkildə təhlil edilməli və qiymətləndirilməlidir.
Hesab edirəm ki, əgər biz ölkədə xarici dillərin inkişafını diqqət mərkəzində saxlamaq və gələcəkdə daha yüksək nəticələr əldə etmək istəyiriksə, bu istiqamətdə kompleks tədbirlərin həyata keçirilməsi vacibdir. Həm müəllim hazırlığı, həm tədris proqramları, həm də istifadə olunan dərs vəsaitləri yenidən nəzərdən keçirilməli, mövcud problemlərin aradan qaldırılması üçün sistemli addımlar atılmalıdır. Yalnız bu halda şagirdlərimiz uzun illər ərzində öyrəndikləri xarici dillərdən real həyatda sərbəst və səmərəli şəkildə istifadə edə biləcəklər”.
