Türkiyə Qarabağda rusun yaxasından əl çəkməyəcək – Kreml yeni plan qurub?
Rəsmi Bakının 3 erməni hərbçisini Ermənistana qaytarması Prezident İlham Əliyevin postmünaqişə mərhələsini əməkdaşlıq mərhələsi kimi görməsi, bunun üçün real addımlar atmağa hazır olması və hər şeydən öncə humanist addımı kimi qiymətləndirilə bilər. Hər kəsə məlumdur ki, müharibə bitib, Azərbaycan Ordusu qələbə qazanmaqla 30 illik işğala son qoymaqla yanaşı, beynəlxalq hüququ və tarixi ədaləti bərpa edib. Lakin Azərbaycan Prezidenti də qeyd etdiyi kimi, bundan sonra erməni faşizminin revanşizmi baş qaldırarsa dərhal məhv ediləcəkdir. Ona görə də, erməni tərəfi Azərbaycanın bu hərbi-siyasi nəzakətini bir fürsət kimi qiymətləndirməli və dərhal adekvat cavab verməyi bacarmalıdır.
Ermənistan daşı ətəyindən atıb, uzun müddət işğal altında saxladığı ərzailərimizdə yerləşdirdiyi minaların xəritələrini Azərbaycana verməlidir. Bununla yanaşı birinci Qarabağ müharibəsində itkin düşmüş 4 min azərbaycanlı haqqında Ermənistanda olan bütün bilgiləri və məlumatları Azərbaycana bildirməlidir. Ermənistan həqiqətən də regionda sülhün bərqərar olmasını istəyirsə revanşist siyasi ritorikaya son qoymalı, kommunikasiyaların açılmasına süni maneələr törətməkdən əl çəkməli və nifrəti təbiliğ etməyə son qoymalıdır. Ermənistan 44 günlük müharibənin regionda yaratdığı yeni siyasi reallığı qəbul edərək əməkdaşlığa hazır olduğunu sübuta yetirməlidir. Çünki regiounun gələcək inkişafı və birgəyaşayışı yalnız qarşılıqlı əməkdaşlıqdan və beynəlxalq hüquqla tənzimlənən ədalətli münasibətlərdən keçir.
Mənə elə gəlir ki, Azərbaycan tərəfinin mövqeyi istər Ermənistana, istərsə də onu öz “pənahında” saxlamaq istəyən havadarlarına gün kimi bəllidir. Xankəndi, Xocalı, Ağdərə, Əsgəran bizim daxili işimizdir və bu məsələ Minsk Qrupu formatına çıxarılmayacaq. Bunu Azərbaycan dövlət başçısı da son çıxışlarında xüsusilə tez-tez qeyd edir, Qarabağ münaqişəsi bitdi, status-kvo gorbagor oldu. Minsk Qrupu adlı qurum bundan sonra yalnız Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasını tezləşdirmək üçün təkliflər edə bilər.
Regiona növbəti səfərini ötən gün ilk olaraq Ermənistana edən Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov İrəvanda danışıqlar apardığı saatlarda Rusiya prezidenti Vladimir Putinin türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğanla telefonla danışması və onunla Qarabağı müzakirə etməsi, ümumiyyətlə Rusiya prezidentinin türkiyəli həmkarıyla tez-tez zəngləşməsi, Qarabağ mövzusu ətrafında müzakirələr aparması Kreml sahibinin qardaş Türkiyənin Cənubi Qafqazdakı, Azərbaycandakı və Qarabağdakı varlığını qəbul etdiyini əks etdirir. Daha Rusiya Türkiyənin rəyini nəzərə almadan Qarabağda gizli fəaliyyətin onun üçün mənfi nəticələrini gözardı edə bilmir. Bu amil özü-özlüyündə Azərbaycanın əlini gücləndirən məsələdir. Çünki artıq Moskvanın Qarabağla bağlı nəsə “yeni təşəbbüsü” varsa bunu yalnız Parislə deyil, mütləq Ankara ilə də müzakirə etmək məcburiyyətində qalır. Odur ki, əgər Lavrov bölgəyə hansısa yeni “təkliflərlə” gəlibsə bundan Azərbaycan və Ermənistanla yanaşı Türkiyənin də xəbəri olacaq. Çünki Türkiyə Qarabağda nəzarəti əldən vermək fikrində deyil.
Lakin Azərbaycan və Türkiyənin güclənməsi heç də çoxlarını sevindirə bilməz. Azərbaycanın 3 erməni əsirini İrəvana geri qaytarması məsələsinə verilən beynəlxalq reaksiyalar belə düşünməyə əsas verir. Təəssüflər olsun ki, Azərbaycanın minalanmış ərazilərinin xəritələrini tələb etdiyindən bəri bir dəfə də olsun Ermənistanın “hərbi əsir” məsələsinə görə narahatlığını ifadə edən qurumlardan, təskilatlardan, dövlətlərdən səs çıxmır. ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenin “ABŞ Azərbaycanın saxlanılan üç ermənini azad etməsini alqışlayır” açıqlaması da bu qəbildəndir. Avropa Parlamenti üzvlərinin Avropa Komissiyasının sədri və Aİ sədrinə müraciət edərək Azərbaycandan “erməni əsirlərin” qaytarılmasını tələb etməyə çağırması ikili standartların, qərəzliliyin və ədalətsizliyin pik həddidir. Özünü ədalət carçısı kimi təqdim edən Avropa Parlamenti o qədər qərəzsizdirsə, o zaman birinci Qarabağ müharibəsində itkin düşmüş 4 min azərbaycanlının taleyi barədə də məsələ qaldırmalıdır. Görəsən, Azərbaycanın 30 il erməni işğalı altında qalan ərazilərinin minalanması Avropa Parlamenti kimi haqq-ədalətdən dən vuran təşkilatlari, dövlətləri niyə narahat etmir?! Nədənsə minalanmış ərazilərin xəritələrinin Ermənistan tərəfindən Azərbaycana verilməməsi haqda bir kəlmə də danışmayan Qərb, 10 noyabr bəyanatından bir ay sonra Azərbaycanın suveren ərazilərində saxlanılan “əsirlərin” qaytarılmasını tələb etməkdə əlindən gələni ardına qoymur.
Münaqişənin başa çatmasından və üçtərəfli birgə bəyanatın imzalanmasından artıq yeddi ay ötür. Ermənistan tərəfi minalanmış ərazilərin xəritələrini Azərbaycana verməsə də, Azərbaycan tərəfi proseslərin müsbət dinamikada inkişafı üçün əlindən gələni edir. Ermənistan anlamalıdır ki, hər şey bir həddə, bir mərhələyə qədərdir, bardaq yenidən daşa bilər və həm rəsmi İrəvan həm də onun havadarları bilməlidirlər ki, bu addımları birtərəfli qaydada uzun müddət və davamlı olaraq gedə bilməz.
Çünki ön planda Vətən müharibəsində qalib gəlib, hazırda şərtləri diktə edən bir Azərbaycan var. Odur ki, Ermənistan hakimiyyəti, Minsk Qrupunun həmsədr ölkələri, eləcə də Azərbaycana qarşı qərəzli mövqeyi ilə seçilən bəzi beynəlxalq təşkilatlar Azərbaycanın tələblərinə daha diqqətli yanaşmalı, mövcud problemlərin aradan qaldırılmasına töhfə verməyə çalışmalıdırlar.
