İntiharlar və digər neqativ, tükürpədici halları şişirdib, ictimailəşdirmək məgər söz azadlığıdırmı?

Narahatlıq yaradan hadisələrin  baş vermə səbəblərinin  araşdırılmadan cəmiyyətə çatdırılması yolverilməzdir

Azərbaycanda torpaqlarımız uğrunda  döyüşlərdə, Birinci  və İkinci Qarabağ müharibələrində şəhid olanlara, qazilərə göstərilən diqqət və qayğı  dünyanın heç bir ölkəsində müşahidə olunmayan sosial islahatların tərkib hissəsidir. Azərbaycanda insan amilinə diqqət dövlət siyasətinin ana xəttini təşkil edir. Azərbaycan Ordusunun Vətən müharibəsində  qazandığı Zəfərdən sonra şəhid ailələrinə, müharibə əlillərinə, veteranlarına sosial dəstək  daha da artıb.  Bu kateqoriyadan olan insanlara, şəhid ailələrinə  mənzillərin,  minik avtomobillərinin verilməsi prosesi davam etdirilir.  Reablitasiya mərkəzlərində müayinədən keçən  qazilərin sağlamlığı üçün bütün tədbirlər görülür.  Lazım olduqda onlar ən müasir tələblərə cavab verən əlil arabaları ilə təmin olunurlar. Şəhid ailələrinin, müharibədə yaralananların məşğulluq problemləri də daim diqqətdə saxlanılır.

Postmüharibə dövründə  şəhid ailələri, müharibə əlilləri,  Vətən müharibəsi iştirakçıları ilə keçirilən görüşlərdə  onların ehtiyacları, istək və arzuları  öyrənilir, yerinə yetirilir. Lazım gəldikdə  əlillər aktiv məşğulluq proqramlarına cəlb olunurlar.

Müharibə əlilləri və veteranları arasında ehtiyacı olanlar  sosial-psixoloji dəstək və reabilitasiya proqramlarına cəlb olunurlar. Onlara 21 min reabilitasiya vasitəsi təqdim edilib.  200 nəfər Vətən müharibəsi əlili ən yüksək texnologiyalı dördüncü nəsil müasir protezlərlə təchiz olunub.  Sosial qayğının  müvafiq qaydada həyata keçirilməsi üçün  Vahid Əlaqələndirmə Mərkəzi yaradılıb. Bir sözlə ,  şəhid ailələrinə və müharbə  əlillərinə göstərilən diqqət lazımi səviyyədə davam etdirilir.

Bu cür diqqətin qarşılığında  son zamanlarda bir sıra media  subyektləri

tərəfindən  qazilər arasında intihar halları ilə bağlı xəbərlərin geniş tirajlanmasında məqsəd  Azərbaycanın dövlət siyasətinin əsasını təşkil edən sosial islahatlara kölgə salmaq, cəmiyyətdə  narahatlıq yaratmaqdır. Bilərəkdən, bəzən isə  siyasi don geyindirilən bu cür feyk xəbərlər, jurnalist peşəkarlığı baxımından yol verilən qüsurlar cəmiyyətdə  haqlı olaraq ictimai narazılığa, qınağa səbəb olur.  Məsələyə münasibətini bildirən Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin açıqlamasında da qeyd olunduğu kimi, tək-tək hallarda rast gəlinən belə hadisələrin səbəb və detallarının araşdırılmadan  yayınlanması jurnalist peşəkarlığının göstəricisi hesab edilə bilməz. Azərbaycan Respublikasının Audiovizual Şurası və  Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyi tərəfindən bu ilin aprel ayında ölkənin bütün media subyektlərinə tövsiyə olunmuş «Redaksiya siyasəti və peşə etikası qaydaları”»nda qeyd olunduğu kimi, intihara cəhdlə bağlı xəbərlərin təsviri təqlid hissi oyatmamalı, onların təbliğinə  yol verilməməlidir. Unutmaq olmaz ki, mətbuatda  belə əsassız məlumatların yayılması azyaşlılara , yeniyetmələrə, əhalinin həssas quruplarına,  fiziki, əqli və mənəvi inkişafına ziyan vuran amillərdir.

Jurnalist peşəsinin məsuliyyətini dərk edən və cəmiyyəti məlumatlandırmaq kimi şərəfli missiyanı yerinə yetirən qələm sahibləri  bu cür məqamlarda daha çox həssaslıq  göstərməlidirlər. Narahatlıq yaradan hadisələrin, intiharların baş vermə səbəblərinin  araşdırılmadan cəmiyyətə çatdırılması yolverilməzdir.  Halbuki jurnalistin peşə  etikası qaydalarında qeyd olundu kimi  informasiyaların oxucuya düzgün, obyektiv  çatdırılması  jurnalistin peşəkarlığı olmaqla həmin şəxsin  bir vətəndaş kimi cəmiyət qarşısında vicdan borcudur.

Tez-tez rast gəlinən halların, məişət müstəvisində baş verən  adi hadisələrin də  cəmiyyətə intihar  kimi təqdim olunması başqalarının da bu cür neqativ hallara  marağını artıra bilər. Cəmiyyətə ictimai mahiyyət daşıyan məsələ kimi çatdırılan özünə qəsd  hallarına maraq oyadan belə  cızmaqaraçılar mütləq ictimai qınağa  məhkum olacaqlar.

Unutmaq olmaz  ki,tarixin bütün dönəmlərində,  cəmiyyətlərdə  intihar halları  baş verir. Heç bir dövlət bu kimi hallarla rastlaşmaqdan  sığortalanmayıb.

Müasir dövrümüzdə həyat şəraiti kifayət qədər  yüksək olan  Skandinaviya ölkələrində intihar hallarının  yüksək rəqəmlərlə qeydə alınması  o demək deyildir ki,  özünə qəsd vəziyyəti yalnız sosial problemlərlə bağlıdır.  İntiharların ictimai, psixoloji, mənəvi  problemlərlə də  bağlı olduğunu hər kəs bilir və həyatda bu cür hallarla rastlaşır. Əlillər arasında intihar hallarının baş verməsinin artdığını  ictimailəşdirməyə, insanlara mənfi təsir edən bu cür məsuliyyətsiz yanaşan, bu cür  problemlərə adi hal kimi baxan  bəzi media təmsilçiləri insanın mənəiviyyatını korlayan  həssaslığı nəzərə almaqdan hələ də uzaqdır.  Bir insan, vətəndaş kimi, hamı  baş verən intiharları məyusluqla izləyir, narahat olur, həyatına qəsd edənlərin ailəsinin ağrı-acısına şərik olmağa çalışır.

Belə həssas məqamlarda   tamaşaçı auditoriyası yaratmaq cəhdi medianın tələblərinə cavab verməyən çirkinlikdir. Mətbuatda yoxlanılmamış , çox vaxt isə əsası olmayan yalan məlumatların yayılması oxucusu olmayan mətbu orqanlarının reytinq qazanmaq naminə  istifadə etdikləri fırıldaqdır. Bu cür yolla ucuz şöhrət qazanmağa çalışan üzdəniraq jurnalistlər medianın formalaşdırdığı auditoriyanın ictimai mahiyyət və əhəmiyyətini  anlaya bilməyəcək dərəcədə kordurlar.

Bəzi hallarda şəxsi maraq naminə  başqaları haqqında  əsası olmayan məlumatların yayımı isə mənəvi terror qədər  zərərlidir.

Əsl vicdanlı mətbuat nümayəndələri ilk növbədə oxucuya çatdıracağı  informasiyanın insanlarda yaradacağı mənfi və müsbət emosiyanı nəzərə almalıdır. Söz azadlığından istifadə edərək isterik yazıları ilə gündəmə gəlməyə çalşanlar zamanın qınağı ilə rastlaşırlar.

İstər- istəməz belə bir sual yaranır: İntiharlar və  digər neqativ, tükürpədici  halları şişirdib, ictimailəşdirmək məgər söz azadlığıdırmı?

Çox təsssüf ki, mediaya başqa yollarla sızanların özləri bu sualın qarşısında acizdirlər. İntihar edən şəxsin kimliyindən asılı olmayaraq ilk növbədə hadisəyə insan amili baxımından yanaşmaq lazımdır. Narahatlıq doğruan hadisələrə  vicdanla, insanlıq naminə yanaşmaq peşəsindən asılı olmayaraq   hamının vicdan, insanlıq borcudur. Bunu unutmayaq!