Saqqız XIX əsrdən bəri mövcuddur. Saqqız hər cür ləzzət və formada olur və bütün dünyada həm uşaqlar, həm də böyüklər tərəfindən istehlak edilir. Bəs, saqqızın əyləncəli çeynəmədən başqa bir səbəbi varmı? Cavab bəli. Saqqız çeynəmək əslində, bir sıra sağlamlıq faydaları ilə əlaqələndirilmişdir, lakin bəzi mənfi təsirləri də var.
Aşağıda saqqızın tərkibindəki maddələr və elmə görə onların insanlara göstərə biləcəyi təsirlərlə tanış ola bilərsiniz:
Saqqız, tərkibində bir sıra müxtəlif maddələr olan yumşaq rezin, elastik maddə çeynəmək üçün nəzərdə tutulub, lakin udulmamalıdır.
Nədən hazırlanır?
Saqqız adətən polimerlərdən, plastifikatorlardan və qatranlardan hazırlanır. Gəlin saqqızda istifadə olunan bəzi maddələrə nəzər salaq.
Tekstura
Saqqızın teksturaya ehtiyacı var, buna görə də bu məqsədlə tez-tez kalsium karbonat və ya talk kimi doldurucular əlavə edilir. Saqqızı bir yerdə saxlamaq və daha möhkəm etmək üçün ona qatran da əlavə edilir.
Konservantlar
Saqqızda konservantlar da var. Butilləşdirilmiş hidroksitoluen (BHT) kimi tanınan üzvi birləşmə raf ömrünü uzatmaq üçün istifadə edilən ən məşhur maddədir.
Yumşaldıcılar
Saqqızın sərtləşməsinin qarşısını almaq üçün yumşaldıcılardan istifadə olunur. Parafin və ya bitki yağları kimi mumlar onu nəm saxlayır və diş ətinə yapışmasının qarşısını alır.
Şirinləşdiricilər
Saqqız müxtəlif yollarla, məsələn, qarğıdalı siropu, qamış şəkəri və çuğundur şəkəri kimi şəkərlərlə şirinləşdirilir.
Şəkərsiz saqqızlarda çox vaxt aspartam kimi süni şəkərlər və ya ksilitol kimi şəkər spirtləri olur.
Dadlandırıcılar
İstənilən ləzzəti əldə etmək üçün saqqızlara təbii və ya sintetik dadlandırıcılar əlavə edilir.
Saqqızın tərkibindəki maddələr təhlükəsizdirmi?
Saqqızın tərkibindəki bütün maddələr insan istehlakı üçün uyğun olmalıdır. Bununla belə, bəzi saqqızlarda az miqdarda mübahisəli maddələr ola bilər. Kəmiyyətlər zərər verə biləcək qədər yüksək olmamalıdır, lakin buna baxmayaraq, müzakirələrə səbəb olur. Gəlin nəzər salaq.
Bütilləşdirilmiş hidroksitoluen (BHT)
BHT qida konservantı kimi istifadə edilən bir antioksidantdır. Bu, olduqca mübahisəli tərkib hissəsidir, çünki heyvanlar üzərində bəzi araşdırmalarda onun yüksək dozalarının xərçəngə səbəb olduğu aşkar edilmişdir. Bununla belə, nəticələr bütün tədqiqatlarda uyğun gəlmir.
İnsanlar üzərində BHT testləri azdır. Lakin bir Hollandiya araşdırması BHT istehlakı ilə mədə xərçəngi arasında heç bir əlaqə olmadığını göstərib. BHT həm ABŞ-da (FDA), həm də Avropada (EFSA) bədən çəkisinin hər funtu üçün 0,11 mq-dan (kq başına 0,25 mq) az olan dozalarda təhlükəsiz hesab olunur. Orta hesabla, insanlar gündə bundan çox az istehlak edirlər.
Titan dioksid
Titan dioksid qidalara hamar tekstura verir və onları ağardır, buna görə də saqqız istehsalında istifadə olunur. Lakin siçovullarda aparılan bəzi tədqiqatlar onun çox yüksək dozalarının sinir sistemi və orqan zədələnməsinə səbəb olduğunu aşkar edib. Digər tədqiqatlar da titan dioksidi iltihab və xərçənglə əlaqələndirib.
İndiyə qədər insanlar üzərində aparılan tədqiqatlar məhduddur və insanlar üçün zərərli ola biləcək titan dioksidin miqdarı hələ müəyyən edilməmişdir. Bu səbəbdən Avropa onun istifadəsinə qadağa qoyub.
Aspartam
Aspartam uzun müddətdir mövcud olan məşhur süni dadlandırıcıdır. İllərdir ki, bu, bir sıra sağlamlıq problemləri ilə əlaqələndirilir, lakin nəticələr qarışıqdır.
Aspartamın gəmiricilər üçün kanserogen olduğu aşkar edilmişdir, lakin o, insanlar üçün təhlükəsiz hesab edilmişdir və saqqızlar da daxil olmaqla, bir çox qidalara qatılır.
Rəng əlavələri
Saqqızlarda istifadə edilən bəzi sintetik rəng qatqıları bir sıra sağlamlıq problemləri ilə əlaqələndirilib. Ancaq yenə də bu boyalar bir çox qida təhlükəsizliyi agentlikləri (məsələn, FDA) tərəfindən insan istehlakı üçün təhlükəsiz olaraq təsdiq edilmişdir. Lakin bu, dünyanın hər yerində bütün rəng qatqıları üçün belə deyil. Avropada bəzi növləri artıq qadağan edilib.
Saqqız çeynəmək beyin üçün faydalı ola bilər
Saqqız çeynəyərkən tapşırıqları yerinə yetirən insanların beyin funksiyalarını araşdıran bir neçə tədqiqat var. Nəticələr ardıcıl olaraq göstərib ki, bunu etmək beyin funksiyasının bir neçə aspektini, məsələn, anlama və yaddaşı artıra bilər.
Saqqız çeynəməklə ayıqlıq, anlayış və qərar qəbul etmənin də yaxşılaşdığı aşkar edilmişdir.
Tələbələr üçün təsirlidir
Təsadüfi idarə olunan bir sınaq, yeddi və ya 19 gündən çox saqqız çeynəmiş tələbələrin saqqız çeynəməyənlərlə müqayisədə daha az stress, narahatlıq və depressiya yaşadıqlarını ortaya qoyub. Bundan əlavə, saqqız çeynəyən qrup daha yaxşı akademik nəticələr göstərib.
Bəs, diqqəti yayındırmır?
Maraqlıdır ki, saqqızın tapşırıqların yerinə yetirilməsinə təsiri ilə bağlı qarışıq nəticələr var. Bir araşdırma, bunun əvvəlcə diqqəti yayındırdığını, lakin daha uzun müddət ərzində diqqəti cəmləməyə kömək etdiyini aşkar edib.
Zamanlama həssaslığı
Digər bir araşdırma bir işi yerinə yetirərkən ilk 15-20 dəqiqə ərzində saqqız çeynəməyin faydasını tapıb.
Stressin aradan qaldırılması
Bir sıra tədqiqatlar, həmçinin saqqız çeynəməyin stressi azaltmağa və ayıqlığı artırmağa kömək edə biləcəyini müəyyən edib.
Beyinə təsir
Saqqız çeynəmənin beyin funksiyasına necə təsir etdiyi tam başa düşülməyib. Çeynəmənin kortizol kimi stress hormonlarının səviyyəsini azaltdığı göstərilmişdir.
Beyinə təsir
Çeynəmək beyinə qan axınını da artıra bilər ki, bu da yaddaşa kömək edə bilər.
Saqqız çeynəmək arıqlamağa kömək edə bilər
Şəkərsiz saqqızların kalorisi yoxdur. Bəzi araşdırmalar onun iştahı da azalda biləcəyini tapıb.
Saqqız çeynəmək həm də maddələr mübadiləsi sürətinin artması ilə əlaqələndirilmişdir, lakin nəticələr hələ də qeyri-müəyyəndir.
Saqqız çeynəmək dişlər üçün faydalı ola bilər
Şəkərsiz saqqız, xüsusilə şəkər spirti ksilitol olan saqqızlar dişlərinizi çürüklərdən və ağız qoxusundan qoruya bilər. Bunun səbəbi, ksilitolun pis bakteriyaların böyüməsini maneə olmasıdır.
Ağızdakı pis bakteriyaların miqdarını azaldan təkcə ksilitol ilə şirinləşdirilmiş saqqız deyil. Ümumilikdə saqqız çeynəmə prosesi daha çox tüpürcək əmələ gətirir. Tüpürcək axınındakı bu artım zərərli elementləri yumağa kömək edə bilər.
Saqqız çeynəməyin bəzi yan təsirləri də ola bilər. Şəkəri olan saqqızlar şəkərlə əlaqəli bəzi problemlər riskini artıra bilər. Tərkibində şəkər spirti olanlar isə işlədici təsir göstərə bilər.
Yan təsirlər
Tez-tez və uzun müddət çeynəmək, potensial olaraq temporomandibular pozğunluq (TMD) adlanan ağrılı çənə vəziyyətinə səbəb ola bilər. Bəzi insanlar saqqızla əlaqəli baş ağrılarını da bildirirlər.
Nubar Süleymanova, “İki sahil”
