İrəvan-Ərbil paraleli: ABŞ-ın Ermənistandakı nəhəng səfirliyi niyə müzakirə olunur?

ABŞ-la İsrailin İrana qarşı apardıqları müharibənin altıncü gününə qədəm qoyduğu bir vaxtda Vaşinqtonun region siyasətində yeni detallar diqqət çəkir. Musavat.com xəbər verir ki, xarici mediada yayılan məlumatlara görə, ABŞ administrasiyası İranda mümkün üsyan ssenariləri fonunda müxalif kürd qrupları ilə onların silahlandırılması məsələsini müzakirə edir. CNN-in kürd və amerikalı rəsmilərə istinadən yaydığı xəbərdə bildirilir ki, Prezident Donald Tramp administrasiyası bu istiqamətdə danışıqlar aparır. Lakin hələlik hər hansı razılaşmanın əldə edilib-edilmədiyi məlum deyil. Bu müzakirələr fonunda ABŞ-ın regionda qurduğu iri diplomatik və kəşfiyyat infrastrukturu yenidən gündəmə gəlib. Xüsusilə Ərbil şəhərində inşa edilən nəhəng ABŞ konsulluğu və İrəvanda yerləşən ABŞ səfirliyi ilə bağlı müzakirələr yenidən aktuallaşıb.

Musavat.com xatırladır ki, 2 il əvvəl Tsargrad TV “İrəvanın mərkəzində hərbi baza: ABŞ Ermənistan üçün İraqın taleyini hazırlayıb” başlıqlı məqalə yayımışdı. Yazıda Vaşinqtonun Ermənistandakı nəhəng diplomatik kompleksinin əslində hərbi-kəşfiyyat funksiyası daşıdığı iddia edilir, bu obyekt Bağdad şəhərində yerləşən ABŞ diplomatik kompleksi ilə müqayisə olunurdu. Məlumata görə, ABŞ-ın Ermənistandakı səfirliyi ərazi baxımından dünyanın ən böyük diplomatik nümayəndəliklərindən biridir. Kompleks 90 min kvadratmetrdən çox sahəni əhatə edir və 9,5 hektarlıq ərazidə yerləşir. Bu göstəriciyə görə yalnız Bağdaddakı ABŞ diplomatik kompleksi daha böyük sayılır. Bildirilir ki, İrəvandakı ABŞ səfirliyində 2500-ə yaxın diplomatik pasportlu əməkdaş fəaliyyət göstərir. Bu isə diplomatların sayına görə onu dünyada ən böyük ABŞ diplomatik nümayəndəliyinə çevirir. Müqayisə üçün qeyd olunur ki, bir neçə il əvvəl ABŞ-ın Rusiyadakı diplomatik nümayəndəliklərində cəmi 123 amerikalı diplomat çalışırdı. Rusiyanın əhalisi 146 milyon, Ermənistanın isə 3 milyon nəfərdir.

Halbuki Rusiyanın Ermənistandakı səfirliyində diplomatik fəaliyyətlə 60 nəfər məşğuldur.

Kompleks 2005-ci ildə istifadəyə verilib. Açılış mərasimində ABŞ-ın Ermənistandakı səfiri Jon Evans bu binanın Vaşinqtonun Ermənistan ilə münasibətlərinə verdiyi böyük əhəmiyyətin simvolu olduğunu bildirib.

Rəsmi məlumatlara görə, səfirlik kompleksinin tikintisi ABŞ vergiödəyicilərinə 76 milyon dollara başa gəlib. Ərazidə ümumi sahəsi 14 min kvadratmetr olan 5 bina yerləşir və obyekt tam avtonom enerji və su təchizatı sisteminə malikdir. Qeyri-rəsmi məlumatlara görə isə kompleksin yeraltı hissəsi 8-9 mərtəbə dərinliyə qədər uzanır. Səfirliyin strukturu daxilində konsulluq şöbəsi, ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi, ABŞ Dövlət Departamentinin nümayəndəliyi, hərbi əməkdaşlıq bölməsi və digər qurumlar fəaliyyət göstərir. Məqalədə diqqət çəkən məqamlardan biri də səfirlik ərazisində ABŞ dəniz piyadaları üçün ayrıca korpusun yerləşməsidir. Qeyri-rəsmi məlumatlara görə, bir müddət əvvəl bu bölmədə təxminən 1000 hərbçi xidmət edirdi.

Bəzi ekspertlərin fikrincə, İrəvandakı kompleks təkcə diplomatik nümayəndəlik deyil, həm də region üzrə kəşfiyyat məlumatlarının toplanması və emalı üçün mühüm mərkəz rolunu oynaya bilər. Analitiklər hesab edirlər ki, ABŞ-ın müxtəlif regionlarda nəhəng səfirlik kompleksləri tikməsi yalnız diplomatik fəaliyyətlə məhdudlaşmır və zəruri hallarda bu obyektlər möhkəmləndirilmiş hərbi və kəşfiyyat dəstək mərkəzinə çevrilə bilər. Beləliklə, ABŞ-ın İrəvan və Ərbil kimi şəhərlərdə qurduğu böyük diplomatik komplekslər regionda geosiyasi planların bir hissəsi kimi qiymətləndirilir. Ekspertlərin fikrincə, bu obyektlər Yaxın Şərq və Cənubi Qafqazda baş verən proseslər fonunda xüsusi rol oynaya bilər.

E.Məmmədəliyev,
Musavat.com