Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə İran İslam Respublikasının Prezidenti Məsud Pezeşkian arasında baş tutan telefon danışığı təkcə protokol xarakterli təmas deyil, həm də regionda formalaşan yeni geosiyasi düzənin mühüm indikatoru kimi qiymətləndirilə bilər.
Bu əlaqənin fonunda İran ilə ABŞ arasında elan olunduğu bildirilən 2 həftəlik atəşkəs dayanır. Azərbaycan Prezidentinin iranlı həmkarını bu münasibətlə təbrik etməsi, ilk baxışdan diplomatik jest kimi görünsə də, əslində daha dərin məna daşıyır. Bu addım rəsmi Bakının regionda hərbi eskalasiyanın qarşısının alınmasına, sabitliyin və təhlükəsizliyin qorunmasına yönəlmiş prinsipial mövqeyini bir daha nümayiş etdirir. Azərbaycan üçün İranla ABŞ arasında gərginliyin azalması yalnız qonşuluq münasibətləri baxımından deyil, həm də ümumi regional təhlükəsizlik arxitekturası baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır.
Son hadisələr göstərdi ki, Azərbaycan çətin və həssas dönəmlərdə qonşu İranla münasibətlərdə ardıcıl və ölçülüb-biçilmiş siyasət yürüdür. Müxtəlif dairələr tərəfindən səsləndirilən iddialara baxmayaraq, Azərbaycan ərazisinin İrana qarşı istifadə olunması ilə bağlı heç bir fakt ortaya çıxmadı. Əksinə, Azərbaycan-İran sərhədi bu dövrdə sabitlik və təhlükəsizlik nümunəsi kimi qaldı. Bu, həm də Azərbaycanın suveren siyasət yürütmək qabiliyyətinin və regiondakı balanslaşdırıcı rolunun göstəricisidir.
Humanitar və siyasi jestlər baxımından da rəsmi Bakı diqqətçəkən addımlar atdı. İranın Ali Dini Lideri Əli Xamenei ilə bağlı baş verən hadisə fonunda Azərbaycan Prezidentinin ilk başsağlığı verən liderlərdən biri olması, həmçinin İran səfirliyinə gedərək ehtiramını bildirməsi, münasibətlərin yalnız siyasi deyil, həm də mənəvi-humanitar müstəvidə inkişaf etdiyini göstərir. Bu cür addımlar Şərq diplomatiyasında xüsusi əhəmiyyət daşıyır və qarşı tərəfdə etimadın güclənməsinə xidmət edir.
Bundan əlavə, Azərbaycanın İrana iki dəfə humanitar yardım göndərməsi xüsusi vurğulanmalıdır. Bu yardımlar sadəcə texniki dəstək deyil, eyni zamanda siyasi mesaj idi: Azərbaycan çətin günlərdə qonşusunun yanındadır. Bu yanaşma regionda humanitar diplomatiyanın uğurlu nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Atəşkəs elan olunduqdan dərhal sonra Azərbaycan Prezidentinin İranı təbrik edən ilk lider olması isə rəsmi Bakının operativ və həssas diplomatik reaksiyasını göstərir.
Bu, həm də Azərbaycanın İranla münasibətlərə verdiyi önəmin bariz göstəricisidir. Belə addımlar dövlətlərarası münasibətlərdə etimad kapitalını artıran mühüm amillərdən hesab olunur.
Bütün bu faktlar bir daha sübut edir ki, Azərbaycan-İran münasibətləri yalnız coğrafi qonşuluqla məhdudlaşmır, həm də strateji və tarixi bağlara əsaslanır. Tarixən müxtəlif dövrlərdə müəyyən anlaşılmazlıqlar və gərginliklər olsa da, son dövrdə müşahidə olunan bu yanaşma münasibətlərin daha konstruktiv və qarşılıqlı hörmət əsasında inkişaf etdiyini göstərir.
Eyni zamanda, İranda Azərbaycanı təhlükə kimi təqdim etməyə çalışan bəzi dairələr üçün bu reallıqlar ciddi arqument rolunu oynayır. Azərbaycanın davranışı göstərir ki, o, regionda qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq tərəfdarıdır. Bu isə həmin dairələrin ritorikasını zəiflədir və onların ictimai rəyə təsir imkanlarını məhdudlaşdırır.
Perspektiv baxımından gözləntilər ondan ibarətdir ki, bu cür qarşılıqlı jestlər və yüksək səviyyəli təmaslar Azərbaycan-İran münasibətlərinin yeni mərhələyə keçidini sürətləndirəcək. Enerji, nəqliyyat, ticarət və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığın genişlənməsi üçün münbit zəmin formalaşır. Xüsusilə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi kimi layihələr çərçivəsində iki ölkənin maraqları üst-üstə düşür və bu da əlaqələrin daha da dərinləşməsinə təkan verə bilər.
Prezident İlham Əliyevlə Məsud Pezeşkian arasında telefon danışığı və onun ətrafında formalaşan siyasi mesajlar göstərir ki, Azərbaycan regionda məsuliyyətli aktor kimi çıxış edir və qonşularla münasibətlərdə sabitlik, etimad və qarşılıqlı dəstək prinsipini əsas götürür. Bu xəttin davamlı olması isə həm ikitərəfli münasibətlər, həm də bütövlükdə regionun gələcək sabitliyi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
