Alimlər 50 yaşdan aşağı insanlarda onkoloji xəstəliklərin artmasında əsas risk faktorlarından birinin piylənmə olduğunu bildiriblər.
“The Independent” nəşrinin məlumatına görə, bu nəticə genişmiqyaslı yeni araşdırmada ortaya çıxıb. 2023-cü ildə İngiltərədə 20–49 yaş arası şəxslər arasında təxminən 31 min xərçəng halı qeydə alınıb (təxminən hər min nəfərə bir xəstəlik). Müqayisə üçün, 50–79 yaş qrupunda bu göstərici 244 min hal (hər yüz nəfərə bir) olub. Gənc xəstələr arasında ən çox rast gəlinən növlər döş xərçəngi (8,5 min hal), bağırsaq xərçəngi (3 min hal) və melanoma (2,8 min hal) olub.
Xərçəng Araşdırma İnstitutu və “İmperial College London” alimləri müəyyən ediblər ki, siqaret, alkoqol və qırmızı ət istehlakı kimi ənənəvi risk faktorları sabit qalıb və ya azalıb. Bunun əksinə olaraq, 1995-ci ildən bəri piylənmə səviyyəsi davamlı şəkildə artır.
Bununla belə, tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, bədən kütlə indeksi (BMI) artımı təkbaşına gənclər arasında xərçəng artımını tam izah etmir. Ola bilsin ki, bir neçə faktorun – həm məlum, həm də hələ tam öyrənilməmiş amillərin – birgə təsiri mövcuddur. Xərçəng Araşdırma İnstitutunun professoru Monse Qarsiya-Klosas bildirib ki, gənclərdə bağırsaq xərçəngi hallarının təxminən 15 faizi piylənmə ilə əlaqəli ola bilər. Ümumilikdə isə halların 40–50 faizi artıq çəki, fiziki aktivliyin azlığı, alkoqol və siqaret kimi faktorların birgə təsiri ilə izah edilir.
Araşdırmalara əsasən, 2001–2019-cu illər arasında bağırsaq xərçəngi hallarının təxminən 20 faiz artımı məhz BMI artımı ilə əlaqələndirilə bilər. “İmperial College London”un professoru Mark Qyunter qeyd edib ki, piylənmə təxminən 19 müxtəlif xərçəng növü ilə bağlıdır. Artıq çəkili insanlarda yüksək insulin səviyyəsi şişlərin böyüməsini stimullaşdıra bilər. Bundan əlavə, xroniki iltihab da mühüm rol oynayır.
Alimlər xərçəng artımının bütün bioloji və ekoloji səbəblərini daha dəqiq anlamaq üçün genişmiqyaslı uzunmüddətli tədqiqatların aparılmasına çağırırlar. Onların fikrincə, səbəblər tam aydın olmasa belə, piylənmə ilə mübarizə artıq səhiyyə siyasətində prioritet olmalıdır.
Araşdırmada 2001–2019-cu illər üzrə İngiltərənin milli onkoloji reyestrinin məlumatları təhlil edilib. Nəticədə 20–49 yaş arası insanlarda artım göstərən 11 xərçəng növü müəyyən edilib: qalxanabənzər vəz, çoxsaylı mieloma, qaraciyər, böyrək, öd kisəsi, bağırsaq, mədəaltı vəzi, endometrium, ağız boşluğu, döş və yumurtalıq xərçəngi.
Qeyd olunur ki, ağız boşluğu xərçəngi istisna olmaqla, bu növlərin hamısı artıq çəki ilə əlaqələndirilir. Əksər hallarda xəstələnmə həm gənclər, həm də yaşlılar arasında artır. Yalnız bağırsaq və yumurtalıq xərçəngi gənclər arasında ayrıca artım göstərir.
Bundan əlavə, alimlər bildiriblər ki, gənc qadınlarda BMI ilə əlaqəli bağırsaq xərçəngi halları ümumi statistikada qeyri-BMI faktorları ilə bağlı hallardan azdır. Bu isə artımın yalnız piylənmə ilə izah olunmadığını göstərir. Oxşar tendensiya kişilər arasında da müşahidə edilib.
Digər ehtimal olunan amillər sırasında ultra-emal olunmuş qidalar, antibiotiklər və ətraf mühit faktorları göstərilir. Lakin bu faktorların bir çoxu Böyük Britaniyada ya sabitdir, ya da azalır ki, bu da səbəblərin kompleks araşdırılmasının vacibliyini artırır.
Xərçəng Araşdırma İnstitutunun professoru Qarsiya-Klosas bildirib ki, yeni məlumatları gözləmədən belə, dövlət səviyyəsində piylənmə ilə mübarizə gücləndirilməlidir.
Britaniya Xərçəng Araşdırma Mərkəzinin rəhbəri Mişel Mitçell də gənclər arasında xərçəng artım tendensiyasını təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, erkən diaqnostika yaxşılaşdığı üçün statistika da yüksələ bilər, lakin bu, problemin ciddiliyini azaltmır. O, profilaktika üçün zərərli qida reklamlarının məhdudlaşdırılmasını, sağlam məhsulların təşviqini və siqaretlə mübarizəni vacib sayır./Ajans.az
