Ramazan ayında oruc tuta bilməyən şəxslərin hüquqları və dini öhdəlikləri cəmiyyətdə tez-tez müzakirə olunur. Sağlamlıq, yaş və ya digər səbəblərlə oruc tutmayan müsəlmanlar üçün İslam dini alternativ ibadət və öhdəliklər nəzərdə tutur. Fidyə vermək və ya qəza orucu tutmaq kimi qaydalar bu çərçivədə tətbiq olunur.
İlahiyyatçı Əkrəm Həsənov bildirib ki, İslam hüququnda oruc ibadəti güc və imkan prinsipi ilə bağlıdır:
“Allah insanın taqətini aşan yük qoymadığını açıq şəkildə bildirir. Qurani Kərimdə buyurulur ki, kim xəstə və ya səfərdə olarsa, tutmadığı günlərin sayınca başqa vaxt oruc tuta bilər. Digər ayələr isə Allahın sizin üçün asanlıq istədiyini, çətinlik istəmədiyini bildirir. Bu ayələr göstərir ki, oruc ibadətində əsas prinsip məcburiyyət deyil, məsuliyyət və imkanın birlikdə dəyərləndirilməsidir. Bəqərə surəsinin 184 və 185-ci ayələri bu məsələnin fiqhi əsaslarını təşkil edir”.
Əkrəm Həsənov qeyd edib ki, oruc tuta bilməyənlər ümumi olaraq üç qrupa bölünür:
“Birincisi, müvəqqəti səbəblə oruc tuta bilməyənlər: xəstəlik, müalicə, səfər və müvəqqəti zəiflik. Sonradan sağlamlıq bərpa olunduqda qəza orucu tutulur. Peyğəmbərimiz Məhəmməd (s.ə.s) xəstəlik halında asanlığın qəbul edilməsini Allahın verdiyi icazə kimi dəyərləndirmişdir.
İkincisi, daimi şəkildə oruc tuta bilməyənlər: yaşlılar, xroniki xəstələr və sağalma ümidi olmayan şəxslər. Klassik alimlər, o cümlədən İmam Nəvəvi və İbn Qudamə belə hallarda fidyə verilməsini hökm kimi qeyd etmişlər.
Üçüncüsü, xüsusi hallar yaşayanlar: hamilə və ya süd verən qadınlar. Əgər oruc ana və ya uşağa zərər verə bilərsə, alimlərin çoxu orucun təxirə salınmasını doğru hesab etmişdir, sonradan imkan olduqda qəza tutulur.
Hədislərdə bu mövzuya balanslı yanaşma var. Peyğəmbərimiz (ona və ailəsinə salam olsun) buyurur ki, Allah Öz verdiyi asanlığın qəbul edilməsini də sevir. Din insanı sınağa salmaq üçün deyil, onu mənəvi tərbiyə etmək üçün vardır. Oruc tuta bilməyən insan ibadətdən tam uzaq qalmış sayılmır. Alternativ mənəvi yollar – sədəqə vermək, ehtiyac sahiblərinə yardım, Qurani Kərim oxumaq, dua və zikr, ailə və cəmiyyətə faydalı davranışlar – Ramazan ruhunu yaşadan ibadətlərdir.”
İlahiyyatçı vurğulayıb ki, müasir tibb də göstərir ki, bəzi xəstəliklərdə uzun müddətli ac qalmaq ciddi fəsadlar yarada bilər. Buna görə dini hökm və tibbi rəy bir-birini tamamlayır.
“Əsas olan budur ki, İslamda oruc ibadəti məcburiyyət deyil, imkan daxilində yerinə yetirilən bir ibadətdir. Müvəqqəti maneə varsa qəza, daimi maneə varsa fidyə tətbiq olunur. Məqsəd insanın Allaha yaxınlığını qorumaqdır, özünə zərər verməsi deyil. Din asanlıq dinidir və ibadətin ruhu məhz mərhəmət prinsipində gizlidir”, – o qeyd edib.
Qeyd edək ki, Ramazanda dini öhdəliklər yalnız fiziki əməl deyil, eyni zamanda mənəvi məsuliyyət və insanın sağlamlığı ilə harmoniyadadır.//Demokrat.az
