Son illərin lider məhsulu yenidən ilk üçlükdədir – Qeyri-neft ixracı
2021-ci ilin yanvar-aprel ayları ərzində Azərbaycanın qeyri-neft sektoru üzrə ixracının dəyəri 2020-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 146 milyon ABŞ dolları və ya 26,5 faiz artıb. İxrac edilən qeyri-neft sektoruna aid malların siyahısında pambıq mahlıcı (96,4 milyon ABŞ dolları) birinci olub. Bu siyahıda qızıl ikinci (64,6 milyon ABŞ dolları), pomidor (tomat) isə üçüncü (42,3 milyon ABŞ dolları) yerdə qərarlaşıb. 2021-ci ilin aprel ayında ixrac edilən qeyri-neft sektoruna aid malların siyahısında pambıq mahlıcı (27,8 milyon ABŞ dolları) birinci, qızıl (21,2 milyon ABŞ dolları) ikinci və pomidor (21 milyon ABŞ dolları) üçüncü olub.
Burada diqqətçəkən məqam pomidorun yenidən qeyri-neft sektorunun ilk üçlüyünə qayıtmasıdır. Sonuncu dəfə ötən ilin noyabr ayında pomidor qeyri-neft ixracının ilk üçlüyünə düşmüşdü. Qeyd edək ki, 2020-ci ilin yanvar-aprel ayları ərzində ixrac edilən qeyri-neft sektoruna aid malların siyahısında pomidor (73,3 milyon ABŞ dolları) birinci, pambıq mahlıcı (44,3 milyon ABŞ dolları) ikinci və qızıl (43,7 milyon ABŞ dolları) üçüncü olmuşdu. Başqa sözlə, son bir ildə pomidor ixracının dəyəri 42,3 faiz azalıb, pambıq ixracının dəyəri 2,17 dəfə, qızılın ixracının dəyəri 47,8 faiz artıb.
Bu il pomidor ixracının dəyərinin yarısı aprel ayının payına düşüb. Ötən ilin ilk 4 ayında isə ixracın 40 faizi aprelin payına düşmüşdü. Həcm etibarilə cari ilin ilk 4 ayında pomidor ixracının 46,7 faizi apreldə reallaşdırılıb. Ötən il bu rəqəm 44,44 faiz olmuşdu. Ay ərzində 21 milyon 11,83 min dollar dəyərində 17 min 157,23 ton pomidor ixrac edilib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə müvafiq olaraq 28,55 faiz və 34,5 faiz azdır. 4 aylıq ixracda isə dəyər ifadəsində 31 milyon 69,7 min dollar və ya 42,3 faiz, kəmiyyət göstərici üzrə 22 min 311,69 ton və ya 37,8 faiz azalma müşahidə edilib. Birinci rübün yekununda ixracın dəyəri 2,1 dəfə, həcmi isə 40,45 faiz azalmışdı. 4 ayın yekununda kəmiyyət etibarilə azalmanın 59,4 faizi, dəyər ifadəsində isə 73 faizi birinci rübə aid olub.
Buradan o da məlum olur ki, bu ilin yanvar-aprel ayında pomidor ixracının hər kiloqramının qiyməti ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 7,25 faiz azalıb. Bununla belə aprel ayında bu göstəricidə 9 faiz artım qeydə alınıb. Beləliklə də apreldəki artım birinci rübdəki 19,4 faizlik ucuzlaşmanı əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb.
Belə görünür ki, 2020-ci il dekabrın 10-dan etibarən Azərbaycandan Rusiyaya pomidoruna tətbiq edilmiş qadağanın mərhələrlə yumşaldılması ixracda özünü göstərir. Lakin ixracın dəyərinin artımı həcmi qabaqlayır. Bununla belə, pomidor ixracındakı dinamika onun ən böyük bazarı olan Rusiyanın Azərbaycanın qeyri-neft ixracında birinciliyinə geri dönməsini dəstəkləyib. 2021-cu ilin aprel ayında qeyri-neft sektoruna aid ən çox mal ixrac edilən ölkələrin siyahısında Rusiya (58,7 milyon ABŞ dolları) birinciliyə yüksəlib. Bu siyahıda Türkiyə ikinci (53,2 milyon ABŞ dolları) və İsveçrə üçüncü (23,3 milyon ABŞ dolları) olub. Ötən ilin aprel ayında qeyri neft-qaz məhsulları ən çox Rusiyaya (51,8 milyon ABŞ dolları) ixrac edilmişdi. Sonrakı yerdə Türkiyə (17,8 milyon ABŞ dolları), Gürcüstan (15,9 milyon ABŞ dolları) gəlirdi. Burada ötən illə müqayisədə Türkiyəyə ixracda 3 dəfəyə yaxın artım və Gürcüstanın İsveçrə ilə əvəz olunması da diqqətdən yayınmır.
2021-ci ilin yanvar-aprel ayları ərzində Türkiyəyə 216,2 milyon, Rusiyaya 188,5 milyon, İsveçrəyə 68,2 milyon, Gürcüstana 53,5 milyon və ABŞ 23 milyon ABŞ dolları dəyərində qeyri-neft sektoruna aid mal ixrac olunub. Ötən iliin eyni dövründə Rusiyaya 186,2 milyon, Türkiyəyə 122,2 milyon, Gürcüstana 58,8 milyon, İsveçrəyə 48,5 milyon və Çinə 18,1 milyon ABŞ dolları dəyərində qeyri-neft sektoruna aid mal ixrac olunmuşdu. Başqa sözlə, aprel ayındakı nəticələrə baxmayaraq Türkiyə qeyri-neft ixracında birinciliyini, Rusiya isə ikinciliyini qorumaqdadır.
