Cənubi Qafqazda sabitliyin qarantı: Qarşılıqlı əməkdaşlıq və inkişaf

Prezident İlham Əliyevin Rusiyaya səfəri zamanı  geniş müzakirə olunan Zəngəzur dəhlizinin bərpası bu inkişafın təməl prinsipidir

Ekspertlərin rəylərinə görə,  Ermənistan üçün xarakterik olan «mifolojiləşdirmə» termini  şüurun xəyalpərəstliyi kontekstində istifadə edilir.   Bu termin vasitəsilə saxta tarixi faktlar reallıq kimi təqdim olunur. Bu, bir tərəfdən kütlələrin sadəlövhlüyündən, digər tərəfdən isə bu və ya başqa mifi ictimai şüura bilərəkdən yeridənlərin saxtakarlıqlarından qaynaqlanır. Psixologiya lüğətinə görə, mifolojiləşdirmə şizofreniya simptomlarının yaranması ilə bağlıdır. Yalançı erməni alimlərinin «böyük Ermənistan», «əzabkeş Ermənistan» haqqında yaratdıqları «tarix», qondarma dövlətin «minillik tarixi» ilə bağlı sərsəmləmələrin  şüurlara yeridilməsi cəhdi mifolojiləşdirmənin  gülünc formada təzahürüdür.  Ermənilər haqqında «əsrlərdən bəri» sözünün işlədilməsi belə tarixə xəyanətdir. Özləri haqqında « klassik ədəbiyyat,  milli-mənəvi  dəyərlər» sistemi formalaşdırmağa  çalışan daşnakların qonşu dövlətlərin  ərazilərinə iddiaları, Azərbaycanın mədəniyyətinə, mətbəxinə, musiqisinə sahiblənmək cəhdləri də göstərir ki,  əsli-kökü olmayan, köçəri həyat keçirən  bu toplumun  tarixləri ilə  bağlı deməyə sözləri olmadığı üçün xəyallarında formalaşdırdıqları «dövlətlərini» həqiqət kimi dünya ictimaiyyətinə  sırımaqdan başqa əlacları yoxdur. Buna görə də oğru kimi başqalarının ərazilərinə soxulub,  məskunlaşmaq, sonra ev sahiblərinə dirsək göstərmək bu  toplumun genlərindən qaynaqlanan saxtakarlıq, qaniçənlik, zalımlıq, barbarlıqdır. Bir sözlə,  insanlığa  xas olmayan pis keyfiyyətləri genlərində formalaşdıran ermənilər həyasız, səhvlərindən ibrət götürməyən məxluqdurlar.  Ötən ilin 10 noyabr, cari ilin 11 yanvar tarixlərində  imzaladıqları üçtərəfli Bəyanatın şərtlərini  pozaraq  Şuşanı, Kəlbəcəri, Naxçıvanı atəşə tutan ermənilər mənfur niyyətlərini təkrarlayır, Cənubi Qafqazda sabitliyin  yaranmasını istəməyən qüvvələrin oyuncağına çevrilirlər.

Ermənistanın özünütəkzib əməllərini, başqaları tərəfindən idarə olunan  xarici siyasətində belə qeyri-ciddi  olduğunu  son günlərdə törətdikləri təxribatlar, erməni silahlıları tərəfindən pozulan atəşkəslər də təsdiqləyir. Cənubi Qafqaza  səfəri zamanı  region dövlətlərində olan Avropa İttifaqı (Aİ) Şurasının Prezidenti Şarl Mişellə birgə keçirilən  mətbuat konfransındakı çıxışında  İttifaqla  əməkdaşlığın prinsiplərindən, tərəfdaşlığın yaratdığı  sağlam siyasi mühitin faydalarından bəhs edən Prezident İlham Əliyev bildirdi ki,    Azərbaycanın  Avropa İttifaqına üzv 9  dövlət ilə  strateji tərəfdaşlıq haqqında  imzaladığı  sənədlər qurumla səmərəli münasibətlər  üçün əlavə imkanlar yaradır. Qitə dövlətlərinin enerji təhlükəsizliyinin təminatına xidmət edən  Cənub Qaz Dəhlizi layihəsinin nəzərdə tutulan dörd seqmenti üzrə tamamlanması və istismara verilməsi birgə əməkdaşlığın məntiqi nəticəsidir. Dövlət başçımız onu da diqqətə çatdırdı ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra imzalanan üçtərəfli razılaşmada əks olunan və  yeni reallıqlar yaradacaq kommunikasiyaların açılması qitə  və region dövlətləri arasında əlaqələri  möhkəmləndirəcək,  münaqişədən sonrakı inkişaf hər zaman  gündəlikdə olacaq.  İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı hərbi  cinayətlər törədən, dövlət başçısı İlham Əliyevin Fərmanına uyğun Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının yaradılmasından təşvişə düşən Ermənistanın imzalanan üçtərəfli bəyanatları bilərəkdən pozması əsas problem olan Azərbaycanla Ermənistan arasındakı  sərhədlərin delimitasiyasını da yubadır. Avropa İttifaqı rəsmisinin qurumun  Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası prosesinin, iki ölkə arasında etimad quruculuğu tədbirlərinin başlanmasına dəstək verməyə hazır olduğunu bildirməsi   münaqişənin artıq tarixə qovuşduğunun  və  tam mənada rəsmi  Bakının mövqeyinin dəstəkləndiyinin  nümayişidir.

Prezident İlham Əliyevin bu günlərdə  Rusiyaya səfəri zamanı da eyni məsələlər ətrafında maraqlı müzakirələr aparılmışdır. Regionda sülhün, sabitliyin təminatında maraqlı olan prezidentlərin  vurğuladıqları kimi, sabitliyin yaranması mühüm məsələ olaraq aktuallığını qoruyur. «Əlbəttə, bilirəm ki, Siz bu məsələyə çox böyük diqqət və əhəmiyyət verirsiniz. Buna görə Sizə təşəkkür etmək istəyirəm ki, kompromisli qərarlar tapılır. Onlar həmişə ən mürəkkəb məsələlərdir, lakin əgər biz nizamlama istəyiriksə, – biz hamımız isə bunu istəyirik, – onda bu yolla getməliyik» söyləyən Vladimir Putin üçtərəfli Bəyanatın  şərtlərini pozan və atəşkəs rejiminə əməl etməyən Ermənistandan fərqli olaraq  Azərbaycanın böyük sülhə nail olmaq üçün göstərdiyi  səyləri yüksək qiymətləndirdi. Görüşdə  humanitar məsələlər, münaqişədən sonra regionda yaranan  vəziyyət barədə də  fikir mübadiləsi aparıldı.

Postmüharibə dövründə regionda  etibarlı sülhün təminatına çalışan, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə minatəmizləmə əməliyyatlarını davam etdirən, infrastruktur layihələri həyata keçirən, abadlıq, quruculuq işlərini sürətləndirən  Azərbaycandan fərqli olaraq    Ermənistanın atəşkəsi pozması, sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyasi  prosesinə süni əngəl  yaratması onsuz da kövrək olan sülhə əlavə təhdiddir.   Kapitulyasiya aktına imza atan Ermənistan hələ də atəşkəsi pozmaqla bölgədə ciddi narahatlıq yaradır.
Erməni alimlərinin süni formalaşdırdıqları «tarixi» özü üçün  «təkzibolunmaz silah»  hesab edən,  hələ də  torpaq iddiası ilə bağlı  şərhləri ilə özünü  gülünc vəziyyətinə salan, hakimiyyətə gəlişi ilə işğalçı ölkədə «siyasi havasızlıq» yaradan,  baş nazir vəzifəsini icra edən   Nikol Paşinyan məğlubiyyətinin təsdiqi olan  Hərbi Qənimətlər Parkındakı «qüdrətli ordularının sınıq-salxaq hərbi texnikalarını» unutmamalıdır.  Bölgədə sülh və təhlükəsizliyə mane olan sayıqlamalarından əl çəkməyən işğalçı ölkənin hələ də havadarlarının diktəsi ilə hərəkət etməsi, öz ölkəsində sabitlik yaratmağa gücü yetməyən Fransanın  prezidenti Emmanuel Makronun şirin vədlərindən məst olması  Ermənistanın birdəfəlik məhvinə səbəb olacaq, İkinci Qarabağ müharibəsində  Ermənistan üzərində tarixi Zəfəri ilə dünya diplomatiyasına yeni prinsiplər müəllifi kimi imza atan  Prezident İlham Əliyevin  bölgədə yeni reallıqlar yaratmaq səyləri bütün dünya ictimaiyyəti tərəfindən təqdir olunur.  «Dağlıq Qarabağ münaqişəsi» ifadəsini  arxivə yollayan Prezident İlham Əliyev  yeni istiqamətləri müəyyənləşdirən  etibarlı,  təkmil sülh modelini bəyan edib.   Hərtərəfli  əməkdaşlığa sadiq qalan bütün dövlətlərlə, region ölkələri ilə  qarşılıqlı anlaşma  prinsiplərinə əməl edən Azərbaycanın Rusiya ilə  münasibətləri strateji tərəfdaşlıq səviyyəsindədir. Görüşdə bu amillərə diqqətin yetirilməsi, perspektivlər barədə  müzakirələr aparılması bütünlükdə bölgə dövlətləri arasında əməkdaşlığı da şərtləndirir.  Hər iki dövlət arasında siyasi, ticari-iqtisadi, humanitar sahələrdə davam  edən əməkdaşlığın perspektivləri barədə fikir mübadiləsi aparan dövlət başçıları  bildirmişlər ki, ölkələrarası çoxşaxəli əməkdaşlıqda   nəqliyyat və energetika sahələri mühüm əhəmiyyətə malikdir. Vurğulanmışdır ki,  Cənubi Qafqazda  təhlükəsizliyin, sabitliyin möhkəmləndirilməsi  baxımından belə   məsləhətləşmələrə, müzakirələrə daha çox ehtiyac vardır.
Mehriban qonşuluq  ənənələrinə söykənən Rusiya ilə Azərbaycanın  münasibətlərdə vahid mövqe nümayiş etdirmələri tarixi Zəngəzur dəhlizinin bərpası ilə bağlı məsələdə də eynilik təşkil edir. İmzalanmış bəyanatlarda qeyd olunduğu kimi, bütün kommunikasiyaların, o cümlədən  Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan MR arasında  Zəngəzur dəhlizinin açılmasına da eyni mövqedən yanaşan Rusiya ilə Azərbaycan  bu dəhlizin bərpasında daha maraqlıdırlar.  Bir dövlət kimi varlığını qorumaq istəyən   Ermənistan kommunikasiyalarla bağlı çətinliklərə son qoymalı, tranzit ölkə olmaq üçün yeni reallıqlarla barışmalıdır”. Buna görə də bu layihəyə mane olmaq istəyən qüvvələr nə qədər çalışsalar da  Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı  kimi, Zəngəzur dəhlizinin bərpası reallıqdır. Ermənistan istəsə də , istəməsə də bu dəhliz bərpa olunacaq.

Rusiyalı həmkarı ilə görüşündə,  bu günlərdə  Cənubi Qafqaza səfəri çərçivəsində ölkəmizdə olan Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişel ilə birgə keçirdiyi  mətbuat konfransında  vəziyyətə   aydınlıq gətirən  Prezident İlham Əliyev postmüharibə dövrünün strategiyasını açıqlayıb: Qarşılıqlı əməkdaşlıq və inkişaf. Azərbaycan və Rusiya prezidentləri arasında baş tutan görüş barədə açıqlamalardan da aydın olur ki,  müsbət  nəticələr mümkündür.  İmzalanan  üçtərəfli bəyanatlarda xüsusi əhəmiyyəti ilə diqqət çəkən  Zəngəzur dəhlizinin bu görüşdə də müzakirə olunması,   hər iki sənədi imzalayan  Rusiyanın bu yolun açılmasına müsbət  yanaşması önəmli məqamlardandır. Azərbaycan üçün ən vacib məsələlərdən olan  Zəngəzur dəhlizinin açılması bütünlükdə  «altılıq», region dövlətləri üçün həyati məsələdir.  Çünki bu dəhlizin açılması təkcə Ermənistandan asılı deyil. Zəngəzur dəhlizinin fəaliyyətə başlamasında  Türkiyə, Rusiya, İran, eləcə də digər Asiya dövlətləri də maraqlıdırlar.  Çünki benəlxalq əhəmiyyətli infrastruktur layihəsi olan, kommunikasiya baxımından bütün ölkələrə iqtisadi gəlir gətirəcək bu dəhlizdən dəmir yolu və avtomobil yolu  ilə hərəkətin tənzimlənməsi  ikiqat əhəmiyyətlidir. Bir dövlət kimi  bölgədə nəinki fəaliyyəti, varlığı belə təhlükə altında  olan Ermənistan Azərbaycanın onun üçün yaratdığı  fürsətdən istifadə edib başqalarının çaldığı ilə oynamaqdan əl çəkməlidir. Çünki bu dəhliz  qüdrətli dövlət olan   «Bir kəmər, bir yol» layihəsinin təşəbbüskarı  Çinin də maraq dairəsindədir.   Unutmaq olmaz ki, Zəngəzur dəhlizi Azərbaycan  üçün yalnız iqtisadi baxımdan deyil, siyasi cəhətdən də böyük əhəmiyyət kəsb edir. Ona görə də Ermənistan «mifolojiləşdirmə» xəyalından, şizofreniya simptomlarından ayılıb reallıqla barışmalıdır.