Əbədiyyət işığıdı bu Zəfərin işığı!

(üçüncü yazı)

Vətən müharibəsində döyüşlər müqəddəs olduğu üçün döyüşçülər ruhən hiss etdilər ki, şəhidlərin ruhu da onların sırasındadı…

Görəsən, 1993-ün yayında-payızında vurnuxan qada-bəlanın sıxıntılarını cəfakeş­lə­riy­lə nə­fəs-nə­fə­sə mənim də yaşadığım Zəngilanın yadındadımı? Bu qada-bəlalar böyü­yən­də, kim­lər­sə hələ iş­ğal­dan  neçə ay əvvəl köçürülməsi üçün Zəngilana yüzlərlə yük maşını göndərəndə, təx­ri­bata uyub kö­çənləri görəndə bir şeir yazmışdım: “Ağlar günə qalıbsan, ağla, Rəşid Fax­ra­lı…”. Okt­yab­­rın sonlarına yaxın Sahib, Yavər, Sərvər, Surxay, Dilqəm, Mehdi, Əli, … ürək ağ­rılarıyla şeirin sı­­zıl­­­tısını pıçıldayırdı. Onda Zəngilanın göylərində qara buludlar vurnu­xur­du …

“Həsrət” sənədli filminə yazdığım şeiri Aydın Ağasiyev bəstələmişdi:

Şəhidlərin göy üzündən enib gələr,

Axar suya, daşan selə dönüb gələr…

Vətən müharibəsində zəngilanlı şəhidlərin də ruhu döyüşənlərin sırasında olub…

28 il sonra yenə Zəngilandayam…

1993-cü ilin sentyabrın 21-i idi. Düşmən gələndə Molludan ayaqyalın qaçan uşaqlarını ax­ta­rırdı Ata. Ağalıda kənddə qalan yeganə adamdan – Şükürdən buralardan anası ilə bərabər ayağı yalın, başı açıq dörd uşağın keçdiyini görüb-görmədiyini soruşanda varımdan yox ol­muşdum (aradan 28 il keçəndən sonra Ağalını yenidən görürəm. Ağalıda Azərbaycan Res­pub­likasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə “ağıllı kənd” salınır. Tikinti tamam­lan­ma­­sa da indidən Ağalının yaraşığı göz doydurur. Erməniliyin izini azərbycançılıq silib-sü­pü­rür…). Dörd cüt ayaqqabı vardı torbasında. Ata uşaqlarını kənd-kənd axtarırdı. Biçarə atanın bir çiy­ni­nə Seyidağanın, bir çiy­ninə mənim əlim enmişdi. Üçlükdə ruhu candan aralayan bir “Off…” yaşamışdıq. Mol­lu­­lu atanı gör­səm qoşa qollarım kürəyində çarpazlaşar. İkilikdə bir şükranlığa sarılarıq…

28 il əvvəl Şüküratazda torpağa dirsəklənən, torpağı ovuclayan əsgərdən soruşmuşdum:

–Nə düşünürsən, əsgər?

Bir anlığa duruxmuşdu, baxışları Şüküratazın o üzünə dikilmişdi. Bircə kəlmə demişdi:

–Torpağı….

Görəsən, həmin əsgər bu mahiyyətli mükalimələşməni xatırlayırmı? Görsəm yenə soru­şa­ram: Nə­lər düşünürsən, qardaş? Gülümsünər, yenə “Torpağı” – deyər. “O vaxtlar torpağı işğal hə­də­lə­yir­di, indi Azərbycan əsgərinin işğaldan azad etdiyi kəndlərdə quruculuq işlərinin əsgəri olmağı…”. “Onda da gözəl düşünürdün, indi də gözəl düşünürsən…” – deyərdim…

28 il əvvəl İcra hakimiyyətinin qarşısında polkovnik Firidun Şabanovun çıxışını, kapitan Bayram Məm­mədovun dediklərini xatırlayıram:

–Üç tərəfdən mühasirədəyik. Bakıdan kömək göndərilmir. Zəngilanı özümüz müda­fiə et­mə­­­li­yik. Döyüşə getmək istəyənlər yaxın gəlsin.

Beş-altı dəqiqənin içində 50-dən çox kişi sıradaydı. Polkovnik Şabanov yaşı 50-ni aşan ki­­şini fikrindən daşındırmaq istəmişdi. Baxışlarının dərinliyində qəhər çır­­­pınan kişi xahiş həddində:

–Üz vurma, komandir, mən də gedəcəm. Şəhid olmuş oğlumun əvəzindən döyüşəcəm, – de­miş­di.

Onun dediklərini kameraya köçürməyə ləngimişdik. Vətən naminə belə səslənişlərdə bir ila­hi­lik olduğuna kimsə şübhə edə bilməz; görəsən, o səs ötən ilin payızında Zəfərin qüdrətinə sayğı kimi, Zəfəri ziyarət kimi yer üzünə enibmi?…

28 oktyabrın buludlu səhərində döyüşçü oldu həmin kişilər, ordan döyüşə getdilər. Onlar­dan han­sı­nı görsəm “Koroğlu daşı”nda Baloğlan Süleymanovun özünü düşmən tankının altına atdığını xatır­la­­yıb-xa­tır­lamadığını soruşacam. Sezilməsi çətin olmayan qəhər içində “Xatır­la­yı­rıq…” de­yər­lər…

Görəsən, ötən ilin noyabrına kimi bu tərəflərdə torpağın rəngi beləydimi, çəkinə-çəkinə boy göstərən çiçəklərin ləçəklərinin düzümü beləydimi, çiçəklər göy üzünə beləmi ba­xır­dı, bu­laqlar beləmi axırdı, ağacların budaqları yelləri yelləndirirdimi, ufacıq otları telləndirirmi, şim­şək çaxır­dı­mı, ya­ğış yağır­dı­mı, … Mənə elə gəlir ki, illərlə buralarda göyqurşağı görünməyib, torpaq çi­­çək əvəzinə dərd cücərdib. Buralarda torpağın rəngi indi-indi özünə qayıdır. Belə qa­yı­dışa ru­hun cana qayıdışı desəm, məni qınamayın.

Otuz ildi bir vəfa borcu gündüzlər düşüncələrimdədi, gecələr yuxularımda gecələyir…

1993-cü ilin oktyabrın 30-da Arazın ləpədöyənindən dönüb bir də baxdığım yerlərə 28 ildi yol gəlirəm. Onda Arazın ləpədöyənində anadan olan Arazlar  zəngilanlıların həsrətiylə ya­şıd­dı. Zəngilanlılar Zəngilana dönəndə dizləri də, üzü də torpağa döşənəcək.

1993-cü ilin sentyabrın sonlarıydı. Seyidağaydı, Etibarıydı, İlqarıydı, məniydim. Mahrız­lı­larsız Mahrızlıda əsgərlərlə kəlmələşirdik. Zəngilanı müda­fiə edən döyüşçüləri, şəhidləri xa­­tır­lamışdıq…

Əsgərlərlə Vətəndən danışmışdıq, torpaqdan danışmış­dıq, beş-üç nəfərin qorxaqlığına görə kəndin belə boşal­ma­­sına, mal-qaranın damlarda mələr­ti­si­nə, evlərin, evlərə görə kəndin belə yazıqlaş­ma­sından da­nışmışdıq. Düyülən yumruqlar görmüş­dük, çatılan qaşlar görmüşdük, avtomatın qundağını sıxan bar­maqlar görmüşdük. Gördük­lə­ri­miz ümid işığına dönmüşdü. Bu işıq Mah­rız­lı­dan üzü Qubadlıya, Cıdır düzünə, Şuşaya gedən yollara qarışmışdı. Bu yollar əs­gər­lərin  baxış­la­rından keçirdi. Başlan­ğı­cı əsgər ürəyi olan yolun sonunda nara­hat­lıqla bir şük­ran­lıq var-gəl edirdi. Döyüşlərin əzəli əs­­gəri ruh­du. O ruhun cazi­bə­sin­dəydik. O anlarda düş­mən Mollu isti­qa­­mə­tindən həmlə et­miş­di. Qrup ko­man­diri kimi Mehdi Mir­zayevin əmri ilə əsgərlərimiz müdafiə döyüşünə qoşulmuşdu. Bir-iki də­qi­qə­nin içində düşmənin qar­şı­sında atəş zolağı ya­ratmışdılar. Biz də atı­­şır­dıq. Hansı səmtdən atış aparmaq istəyirdimsə, Baloğlan ya sağımda-solumda, ya da qarşımda peyda olur­du. Döyüşdən sonra Mehdi demişdi ki, Baloğ­lan səni qorumaq üçün belə edirmiş; min illərdi qonağın yeri ev yi­yə­si­nin ürəyi olub. Müharibədə də…

Baloğlan döyüşlərdə şəhid olmuşdu…

Baloğlanın da 28 il tənha­lıq­dan sıxılcımlar çəkmiş ruhuna gözay­dın­lığı ve­rəcəyik: Ruhun şad olsun, əbədiyyən 21 yaşında qalacaq qardaşım. Torpaqlarımız iş­ğal­dan azad edildi!..

Şəhid əsgərin ruhu dillənəcək, Mahrızlıda döyüşdən xeyli əvvəl mənim bir mis­­­ramı (Ürə­yimdə dərd ocağı qalandı) ta­mamladığı misranı (Biz gedərik Ana Vətən qalandı) tək­rar­la­ya­caq.

28 il sonra yenə Zəngilandayam…

Zəngilanın müdafiəsindən mənim ssenarimlə sənədli film üçün bir görüntü çəkilməliydi:  Günəş səhər erkən Oxçu çayına düşür. Dan yeri qızaranda operator Etibar Şirinlə Oxçu çayının sahilindəydik.

28 ildən sonra Oxçu çayını salamlayacam, görüncə su­yu­nu gözlərimə sür­tə­cəm. 28 illik həsrətin qəhərini gözlərimdən  Oxçu çayının suyunun aparacağı ümidi (və əmin­li­yi!) ilə!

Birinci Ağalıda salınan Qardaşlıq bağı çəkir diqqətimi. Əkilən ağaclar böyüyəcək, qol-bu­daq ata­caq, ağaclar gözəllik düzümü olacaq, duyumlulara elə gələcək ki, ağacların yarpaqları göy üzü­nə sığal çə­kəcək; 30-35 il əvvəlin qardaşlığı deyil bu qardaşlıq. 30-35 il əvvəl qardaşlıq siya­sə­tin buy­ruq­çusuydu, indi siyasət qardaşlığın qardaşıdı – Qardaşlıq bağı Zəfərin bağıdı. Gözlərinə su ver, qarı dünya! Bu bağ Birinci Ağalıda salınsa da Azərbaycanı, Türkiyəni, Azər­bay­canla Türki­yə­nin qardaşlığını alqışlayanların hamısının ürəyində göyərir!..

Rəşid Faxralı