Tünd yaşıl yarpaqların kətəsi və şəfası
Çiriş yazın əvvəllərində yerdən topa-topa çıxan yaşıl yarpaqlı bitkidir. Bitiş formasına görə erkən yazda qar altından boy göstərən nərgizi xatırladır. Kökləri kəndirəbənzər, təxminən 25 santimetr uzunluğunda olur və lətlidir. Sarı və qırmızı rəngdə olan çiçəkləri gözəl görünüşə malikdir. Daşlı-çınqıllı yamaclarda və kolluqlarda yayılır.
ARANTV.AZ tibbi mənbələrə istinadla xəbər verir ki, mart-aprel aylarında çirişin yarpaqları 6-15 santimetr uzunluğunda olarkən toplayırlar. Lakin havalar mülayim keçəndə onu fevralın axırlarında da yığmaq olar. Həmin vaxt bitkinin yarpaqları selik və C vitamini ilə zəngin olur. Çiriş aprel ayında çiçəkləyir, iyun ayında isə toxum verir.
Bitkinin təzə yarpaqlarındakı selik bağırsaq möhtəviyyatının yumşaldılmasında çox faydalıdır. Onun yarpaqlarından hazırlanan buğlama, sıyıq, kətə, qutab və s. xörəklər orqanizmin müxtəlif vitaminlərlə təmin edilməsi və möhkəmləndirilməsinə kömək edir. Kətə və qutab bişirmək üçün ona soğan, dağkeşnişi və quzuqulağı əlavə edilərək doğranır, qarışığa azacıq duz qatılaraq adi qaydada kətə, yaxud qutab bişirilir. Çiriş kətəsi mədə-bağırsaq, xüsusən kolit xəstəliyi zamanı çox müsbət təsir göstərir.
Çiriş köklərindən hazırlanan yapışqandan cildləmədə, papaq və çəkmə istehsalında istifadə edilir və həmin yapışqana su dəyməyəndə uzun illər öz keyfiyyətini saxlayır.
Onun yarpaqlarından hazırlanan buğlama, sıyıq, kətə, qutab və başqa xörəklər orqanizmin müxtəlif vitaminlərlə təmin edilməsi və möhkəmlənməsi üçün daha çox faydalıdır.
Çiriş tozu təzə beçə balı ilə qaynadılır və azacıq qatılaşana yaxın götürülür. Hazırlanan məlhəm sınıq və çıxıqlarda, çiban və dolama tipli irinli yaraların müalicəsində istifadə edilir.
Bu bitkinin kökü təmizlənir, qurudulur və üyüdülür, alınan tozdan 100 qram eyni miqdarda balla qarışdırılır və vam ocaqda qaynadılır. Bir az soyuyandan sonra qarışığın üzərinə 30 qram əzvay şirəsi qatılır. Hazırlanan məlhəm dolama və kor çiban kimi yaraların müalicəsində tətbiq olunur.
