Kosmosda 30 gün qalan siçanın beynində nələr baş verib?
Kosmosda bütün cisimlərin qarşılaşdığı çəkisizlik dünyadakı bütün orqanizmlər üçün qeyri-adi bir vəziyyətdir. Vərdiş etməyən bir çox kosmonavtda kosmosda ilk günlərdə hətta kosmik xəstəlik və ya kosmik adaptasiya sindromu deyilən bir sindrom inkişaf edir.
Bəzi cəhətlərdən bu vəziyyət dəniz xəstəliyinə bənzəyir. Qismən, vestibulyar aparatın və digər bədən sistemlərinin çəkisizliyə uyğunlaşması ilə əlaqələndirilir. Lakin bu uyğunlaşmanın beyinə təsirləri hələ də yaxşı öyrənilməyib.
Alimlərə məlumdur ki, kosmosda uzun müddət qalma bəzən astronavtların optik sinirlərinin ödeminə səbəb olur. Bəzi insanlarda bu vəziyyət kosmosa qalxdıqdan dərhal sonra inkişaf edir və zaman keçdikcə daha da pisləşir, bəzilərində isə yalnız orbitdə qaldıqdan altı ay sonra özünü göstərir.
Orbital stansiyanın bəzi sakinləri istər-istəməz sürətli göz hərəkətləri inkişaf etdirirlər – atipik nistagmus. Rusiya Elmlər Akademiyasının Nəzəri və Eksperimental Biofizika İnstitutunun mütəxəssisləri bununla bağlı daha ətraflı tədqiqatlar aparmağa qərar veriblər.
“Brain Research” jurnalında dərc olunan yeni bir məqalədə bildirilir ki, elm adamları kosmosda 30 gün keçirən siçanların sinir toxumalarındakı hüceyrə proseslərini araşdırıblar.
Siçanlarda atipik şaquli nistaqmus, gözlərin şaquli hərəkətini təmin edən blok və ya okulomotor sinirlərdə nasazlıq yarandığı məlum olub. Tədqiqatçıların diqqətini xüsusilə siçanların troklear sinirindəki qeyri-adi proseslər cəlb edib.
Kosmosda olan siçanların blok sinirinin nüvəsində motoneyronların dendritlərinin forma və yerinin dəyişdiyi müəyyən edilib.
Buna görə də tədqiqat müəllifləri blok sinirinin çəkisizliyə uyğunlaşmasında əsas rolu motoneyronların dendritlərinin oynadığı qənaətinə gəliblər.
Tədqiqatçılar dendritlərin forma və quruluşundakı dəyişiklikləri motor neyronların dəyişdirilmiş mühit haqqında daha çox duyğusal məlumat alması ilə izah edirlər.
