Ənənəvi təhsilin qiymətinə məsafədən təhsil: Xərclər azalsa da, qiymət dəyişməyib
Ekspert: Dünya təcrübəsinə görə, məsafədən təşkil edilən təhsil ilə ənənəvi təhsil arasında ən azı 50 faiz qiymət fərqi var. Azərbaycanda da ali təhsil müəssisələri təhsil haqlarını azı 30-40 faiz azaltmalı idilər
Bir ildir ki, ölkədə ali təhsili müəssisələrində təhsilalma pandemiya səbəbindən distant (məsafədən) formada aparılır. Lakin təhsil haqları ənənəvi forma üçün müəyyən edilmiş olaraq qalmaqdadır. Başqa sözlə, əyani təhsil üçün ali təhsil müəssisələri ilə müqavilə bağlamış tələbələr pandemiya səbəbindən məsafədən təhsilə keçməyə məcbur olsalar da, onlardan əyani təhsil üçün müəyyən edilmiş haqq tələb edilir.
Təhsilalma formasının dəyişdiyi halda, təhsil haqlarına da yenidən baxılmalıdırmı?
Məsələ ilə bağlı “İki sahil”ə danışan təhsil məsələləri üzrə ekspert Kamran Əsədov hesab edir ki, bir ildir ki, pandemiya səbəbindən ali təhsil müəssisələrinin təhsilvermə prosesində maddi resusrlardan istifadə etməməsi xərclərin azalmasına gətirib çıxardığından təhsil haqlarında da dəyişiklik edilməli idi:
“2020-ci ilin mart ayının 3-dən etibarən ölkədə ali və orta təhsil müəssisələrində təhsilalma forması pandemiya səbəbindən məcburi olaraq dəyişdi. Təbii ki, bu dəyişkənlik xərclərə də birbaşa təsirini göstərdi. Belə ki, əgər indiyədək 51 ali təhsil müəssisəsində təhsil alan 182 min tələbə təhsil müəssisələrinə gedir və bu zaman ali təhsil müəssisələri su, elektrik enerjisi, istilik, cari təmir işləri və digər istiqamətlədə vəsait sərf edirdi. Etiraf edək ki, bir ildir ki, ali təhsil müəssisələri qeyd etdiyim xərcləri çəkmir. Xərclər azaldığınına görə təhsil haqlarında da dəyişiklik edilməli idi. Əlbəttə hər bir şəxsin təhsil haqqının xərclər müqabilində formalaşdığını düşünsək, birmənalı şəkildə burada qiymət aşağı enməli idi. Çünki burada təhsil müəssisələri bu müddət ərzində tələbəyə hər hansı bir xərc çəkməyiblər”.
Ekspert deyir ki, hazırda ali təhsil müəssisələrinin yeganə xərcı müəllimlərin əmək haqlarına ayrılan vəsaitdir. Digər tərəfdən, pandemiya dövründə əhalinin gəlirləri azaldığından, bu, ödəmə qabiliyyətlərinə də təsirsiz ötüşməyib:
“İndi dərslər məsafədən keçirilir və təsəvvür edin ki, universitetin müəllimi evindən və şəxsi vəsaiti hesabına əldə etdiyi internet və kompüter ilə dərs keçir. Tələbə də, həmçinin eyni şərtlə dərsə qoşulur. Ali təhsil müəssisəsinin heç bir məkan və kommunal resursundan istifadə edilmədiyindən hazırda xərc yalnız müəllimlərin əmək haqlarına ayrılan vəsaitdir. Bunun müqabilində təhsil haqları aşağı enməli idi. İlk növbədə pandemiya dövründə əhalinin gəlirləri azaldığından ödəmə qabiliyyətləri də azalıb. İkincisi burada vacib nüans ədalət prinsipidir”.
K. Əsədov pandemiya dövründə digər ölkələrdə təhsil haqlarının endirildiyini qeyd edib: “Məsələn, Türkiyədə və dünyanın bir çox ölkələrində ali təhsil müəssisələri ödədikləri vergi və digər icbari ödənişlərdən azad edilib və onlardan tələb edilib ki, tələbələrdən alınan təhsil haqları aşağı salınsın. Həqiqətən də qardaş ölkədə təhsil haqları 30-35 faizədək azalıb”.
Təhsil haqları müəyyənləşdirilərkən xərclər nəzərə alınmadığını vurğulayan ekspert bu gün Azərbaycanın demək olar ki, 51 ali təhsil müəssisəsində ödənişli xidmətin müqabilində tələbələrə internet dəstəyi və ondan istifadə aləti (kompüter və ya planşet) verilmədiyini, hazırkı reallıqda təhsil haqlarının həqiqəti əks etdirmədiyini deyir:
“Nəticədə ali təhsil müəssisələri heç bir xərc çəkmədən məsafədən bu prosesi təşkil etməklə təhsil haqqı müəyyən edirlər. Bu reallıq deyil və hesab edirəm ki, mütləq şəkildə tədrisin üsulu və vasitələri dəyişdiyinə görə təhsil haqları da aşağı enməlidir. Dünya təcrübəsinə görə, məsafədən təşkil edilən təhsil ilə ənənəvi təhsil arasında ən azı 50 faiz qiymət fərqi var. Azərbaycanda da ali təhsil müəssisələri təhsil haqlarını azı 30-40 faiz azaltmalı idilər. Ən azından bu insanların ödəmə qabiliyyətləri aşağı düşüb. Biz baxırıq ki, mövcud vəziyyətdə insanlar təhsil haqlarını ödəyə bilmirlər. Hazırkı reallıqda müəyyən olunmuş təhsil haqları həqiqəti əks etdirmir”.
